Báo cáo Liên Hợp Quốc cáo buộc Israel tiếp tục hành vi diệt chủng tại Gaza sau ngừng bắn, tranh cãi pháp lý lan rộng

Theo báo cáo được trình lên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, ủy ban điều tra kết luận rằng những vụ tấn công, thương vong và tổn hại tinh thần đối với người Palestine tại Gaza vẫn tiếp diễn sau thỏa thuận ngừng bắn ngày 10/10/2025. Nhóm chuyên gia đánh giá bằng chứng về hành vi và ý định của nhà chức trách Israel, đồng thời coi việc mở rộng kiểm soát lãnh thổ và tình trạng người dân tiếp cận các khu vực bị hạn chế là những yếu tố quan trọng. Đây là kết luận do ủy ban đưa ra; những tình tiết và trách nhiệm hình sự cá nhân vẫn đòi hỏi quy trình xác minh và xét xử phù hợp.

Bản tin The New York Times dẫn số liệu báo cáo cho biết 1.431 người Palestine, trong đó có 300 trẻ em, đã thiệt mạng ở Gaza từ khi ngừng bắn đến hết tháng 9/2026. Những số liệu của các cơ quan và bản tin khác có thể sử dụng phạm vi thời gian hay cách phân loại khác nhau; vì vậy không nên gộp các thống kê thành một chuỗi so sánh trực tiếp. Các tổ chức cứu trợ nhấn mạnh rằng an toàn của dân thường không thể chỉ được đo bằng việc các bên có tuyên bố ngừng bắn hay không.

Tại Bờ Tây bị chiếm đóng, ủy ban mô tả các cuộc hành quân của lực lượng Israel và bạo lực từ người định cư như những thành tố của một cuộc tấn công rộng khắp, có hệ thống nhằm vào người Palestine. Báo cáo nêu những cáo buộc nghiêm trọng liên quan đến giết hại, tra tấn, bạo lực tình dục và phá hủy nơi ở.

Các trường hợp riêng lẻ cần được điều tra độc lập, bảo vệ bằng chứng và bảo đảm quyền của người tố cáo lẫn người bị tố cáo.

Ủy ban cho biết hơn 34.000 người Palestine vẫn phải rời khỏi nhà ở Bờ Tây tính đến tháng 8/2026 sau các chiến dịch quân sự bắt đầu từ năm 2025. Báo cáo đặc biệt quan tâm đến tình trạng trẻ em phải đối diện với thương tích, sang chấn và sự đứt gãy trong học tập. Những hệ lụy đó có thể kéo dài lâu hơn nhiều so với một vòng giao tranh, ảnh hưởng đến đời sống gia đình và cơ hội phục hồi của cộng đồng.

Phái đoàn Israel tại Geneva bác bỏ báo cáo, cho rằng ủy ban đang lan truyền thông tin sai lệch nhằm bôi nhọ Israel. Đại sứ Daniel Meron khẳng định quan điểm rằng đất nước ông có quyền tồn tại và tự vệ. Israel lâu nay phủ nhận cáo buộc diệt chủng cũng như những tố cáo xâm hại tình dục do phía điều tra nêu. Đưa phản hồi này vào bài viết không làm mất đi giá trị của việc kiểm chứng từng chứng cứ, mà giúp người đọc nhận diện đúng các lập trường đang đối lập.

Thuật ngữ diệt chủng trong luật quốc tế không chỉ nói đến quy mô tổn thất mà còn liên quan đến ý định đặc biệt nhằm phá hủy, toàn bộ hay một phần, một nhóm người được bảo vệ. Ủy ban điều tra có thể đánh giá tài liệu và đưa ra kết luận, nhưng không thay thế thẩm quyền xét xử của Tòa án Công lý Quốc tế hay các cơ quan tư pháp hình sự. Do đó, cần phân biệt khẳng định của chuyên gia điều tra với một bản án có hiệu lực.

Báo cáo cũng phê phán Chính quyền Palestine trong các hoạt động an ninh tại Bờ Tây, cho rằng việc sử dụng vũ lực quá mức đã gây thương vong và việc gây sức ép với báo chí, nhà hoạt động làm suy yếu quyền tự do biểu đạt. Đại sứ Palestine tại Geneva, Ibrahim Khraishi, tuyên bố các lực lượng chấp pháp phải tôn trọng luật pháp và nhân quyền, đồng thời sai phạm cần được xử lý. Việc đánh giá trách nhiệm của tất cả các chủ thể giúp tránh biến quyền con người thành công cụ chỉ trích một chiều.

Các kết luận được công bố ngay trước cuộc bầu cử tại Israel, khiến tranh luận về an ninh và trách nhiệm công quyền càng nhạy cảm. Nhưng các chuẩn mực nhân đạo không chờ đến khi chính trị đạt đồng thuận: tiếp cận cứu trợ, bảo vệ thường dân, điều tra độc lập và khắc phục hậu quả là những nhiệm vụ cấp thiết. Kết quả cuối cùng của các thủ tục pháp lý có thể còn xa; đời sống của người bị ảnh hưởng cần được bảo vệ ngay từ hôm nay.