Những ngày “nghỉ học vì khói”

Ở Kalimantan, người dân có một cách gọi riêng cho những ngày khói dày đến mức trẻ em không thể đến trường: “libur asap” – kỳ nghỉ vì khói. Năm nay, khi Singapore và Malaysia cũng ngạt thở trong cùng một làn khói, câu hỏi quen thuộc lại được đặt ra: vì sao Indonesia không đơn giản là ngừng đốt? Khói mù đã đẩy ô nhiễm không khí lên mức không lành mạnh, thậm chí nguy hiểm ở một số nơi, buộc trường học đóng cửa và khiến bầu trời một số vùng Kalimantan chuyển màu cam.

Theo Bộ Lâm nghiệp Indonesia, hơn 2.020 km² đất đã bị cháy từ tháng 1 đến tháng 7, trong khi dự án Nusantara Atlas ước tính diện tích cháy lên gần 8.960 km² tính đến cuối tháng 8. Giới chức Singapore dự báo tình hình chỉ cải thiện khi gió chuyển mùa vào cuối tháng 10 hoặc đầu tháng 11.

Singapore siết chặt luật khói mù

Ngày 16/10, Cơ quan Môi trường Quốc gia Singapore (NEA) gửi thông báo biện pháp phòng ngừa tới bảy công ty liên quan đến các vụ cháy ở Sumatra; ba ngày sau, thêm ba công ty có đất nhượng quyền ở Kalimantan, nâng tổng số lên 10. Các công ty phải triển khai lực lượng chữa cháy, ngừng mọi hoạt động đốt và nộp kế hoạch ngăn cháy tái diễn.

Advertisement300 × 250

Bộ trưởng Bền vững và Môi trường Grace Fu cho biết cơ quan chức năng đã dùng bản đồ nhượng quyền, ảnh vệ tinh và dữ liệu khí tượng để truy nguồn khói.

“…bắt nguồn từ các đám cháy trên đất của bảy công ty ở Indonesia.” — Grace Fu

Các thông báo này chưa phải là kết luận về trách nhiệm pháp lý, nhưng mở đường cho việc truy tố nếu đủ căn cứ, với mức phạt lên tới 100.000 đô la Singapore mỗi ngày, tối đa 2 triệu đô la Singapore. Luật Ô nhiễm Khói mù Xuyên biên giới của Singapore từng góp phần thúc đẩy Indonesia phê chuẩn Hiệp định ASEAN về khói mù năm 2014.

Bài toán sinh kế phía sau làn khói

Theo Bộ Nông nghiệp Indonesia, ngành cọ dầu tạo ra khoảng 9,7 triệu việc làm trực tiếp, trong đó có 5,2 triệu lao động trồng trọt quy mô nhỏ, và mang về khoảng 36 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu năm ngoái theo Hiệp hội Dầu cọ Indonesia. Yêu cầu họ đơn giản là ngừng đốt, theo tác giả bức thư, chẳng khác nào bắt họ chọn giữa sức khỏe và thu nhập. Trong khi đó, áp lực còn tăng thêm:

  • Từ tháng 7, chính sách nhiên liệu sinh học B50 yêu cầu dầu diesel chứa 50% nhiên liệu từ dầu cọ, đẩy nhu cầu và giá trị đất trồng lên cao.
  • Nông hộ nhỏ quản lý khoảng 40% diện tích trồng cọ dầu của Indonesia, nhưng chương trình trợ cấp tái canh của chính phủ vẫn ít người tham gia.
  • Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu, có hiệu lực từ tháng 12, tạo thêm sức ép thương mại, dù nhắm vào việc chuyển đổi rừng hơn là đốt đất.

Về nghĩa vụ, tác giả cho rằng lệnh cấm dùng lửa để làm đất của Hội nghị Bàn tròn về Dầu cọ Bền vững (RSPO) cần được đánh giá dựa trên số liệu cháy thực tế trong mùa khô, kết hợp với sức ép từ các quy tắc khu vực và thương mại.

Nghĩa vụ phải đi kèm nguồn tài chính

Theo tác giả, nghĩa vụ mà không có tiền chỉ là gánh nặng. Trụ cột thứ hai là tài chính, thông qua một hệ thống khép kín và bao trùm giúp doanh nghiệp và nông hộ hỗ trợ lẫn nhau. Thân và tàu lá cọ già, vốn thường bị đốt hoặc để mục, có thể được chế biến thành than sinh học; các cộng đồng nhỏ có thể tự bán tín chỉ carbon hoặc thông qua hợp tác xã. RSPO, với thành viên gồm nhiều ngân hàng và nhà đầu tư, có thể đóng vai trò kết nối nguồn vốn này.

“Kỳ nghỉ vì khói nên chấm dứt, nhưng sinh kế thì không.” — Irene Bougenville Martin

Đăng ký bản tin QMVN