Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Qatar và Indonesia ký thỏa thuận Badr, hợp lực sản xuất vũ khí để giảm phụ thuộc phương Tây

Bản ghi nhớ được ký bởi Bộ trưởng Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ Yasar Guler, Phó Thủ tướng Qatar Sheikh Saud bin Abdulrahman, Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Asif và Thứ trưởng Quốc phòng Indonesia Yusuf Jauhari. Tên gọi Badr, nghĩa là “trăng tròn” trong tiếng Ả Rập, tượng trưng cho thế mạnh bổ trợ của các bên, đồng thời gợi nhắc trận Badr năm 624 trong lịch sử Hồi giáo. Các nước khác có thể tham gia theo tiêu chí được bốn bên nhất trí. Thỏa thuận xây dựng trên nhiều dự án sẵn có:

Theo Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ, việc phát huy năng lực sản xuất quân sự của từng nước sẽ giúp phát triển công nghiệp quốc phòng và đáp ứng nhu cầu của các quốc gia đồng minh, thân thiện. Thổ Nhĩ Kỳ – thành viên NATO có nền công nghiệp quốc phòng mạnh nhất nhóm – dự kiến đặt phần lớn cơ sở sản xuất; Pakistan và Indonesia đóng góp hạ tầng, nhân lực; Qatar cung cấp tài chính.

Giới phân tích cho rằng công nghệ phương Tây vẫn không thể thiếu với động cơ tiên tiến, hệ thống điện tử hàng không, cảm biến và linh kiện điện tử, và việc tiếp cận chúng thường bị kiểm soát xuất khẩu và hạn chế chính trị. Ông Andreas Krieg, phó giáo sư nghiên cứu quốc phòng tại King's College London, nhận định Badr nhằm giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp phương Tây về bảo dưỡng, đạn dược, công nghệ và rốt cuộc là các quyết định chính trị về cách sử dụng vũ khí.

Theo ông, cuộc chiến Iran đã phơi bày giới hạn của hệ thống an ninh khu vực dựa vào bên ngoài.

“…gộp năng lực công nghiệp, chứ không chỉ đơn thuần gộp lực lượng quân sự.” — Andreas Krieg

Badr là bước thứ hai sau khi Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út và Pakistan lập Liên minh Phòng thủ Mecca hồi tháng 8, với cam kết coi tấn công vào một bên là tấn công vào tất cả. Theo ông Krieg, Mecca mang lại lời hứa răn đe chính trị, còn Badr có thể cung cấp phương tiện để duy trì nó; các nhà máy chung, sở hữu trí tuệ chung và chuỗi cung ứng tích hợp có thể gắn kết các nước bền chặt hơn mọi tuyên bố hữu nghị.

Theo cựu quan chức cấp cao Lầu Năm Góc Dave Des Roches, thỏa thuận là một “tuyên bố về mong muốn” sở hữu năng lực quân sự tiên tiến, nhưng động cơ của từng nước rất khác nhau:

Các chuyên gia cho rằng Ấn Độ có thể coi Badr là dấu hiệu Indonesia trở thành đối tác quân sự của Pakistan; Iran có thể xem đây là sự bao vây chiến lược, dù Qatar khẳng định vẫn cam kết đối thoại với Tehran; còn Israel lo ngại khả năng Thổ Nhĩ Kỳ xây dựng quan hệ công nghiệp quốc phòng ngoài NATO. Một nhà phân tích khác nhận xét về bức tranh lớn hơn.

“…một mạng lưới đan xen các thỏa thuận quốc phòng và an ninh.” — Một nhà phân tích trả lời phỏng vấn Al Jazeera

Cả hai chuyên gia đều hoài nghi về tác động tức thời của Badr. Ông Des Roches cho rằng sẽ phải mất rất lâu; Thổ Nhĩ Kỳ có thể phát triển máy bay không người lái và tàu chiến cho đối tác, Pakistan có thể cung cấp đạn pháo theo chuẩn NATO, nhưng khó hình dung liên minh này mang lại một mạng lưới phòng không hiện đại, nhất là khi Thổ Nhĩ Kỳ vẫn chịu hạn chế chuyển giao công nghệ từ các nhà cung cấp NATO.

Ông Krieg cảnh báo Badr có nguy cơ trở thành một bản ghi nhớ đầy tham vọng chỉ sinh ra các ủy ban và thông cáo. Uy tín của thỏa thuận phụ thuộc vào việc các bên có cam kết tài chính thực sự, phân công sản xuất và thống nhất về sở hữu trí tuệ, quyền xuất khẩu hay không. Thành công, theo ông, không đo bằng số văn bản đã ký, mà bằng khả năng tự sản xuất, bảo dưỡng và bổ sung trang bị mà không phải liên tục trông cậy bên ngoài.